Syndrom wypalenia zawodowego stanowi zagrożenie dla pracowników różnych branży i stanowisk – jest wynikiem długotrwałego zaangażowania w wykonywane obowiązki i nierozerwalnie wiąże się z towarzyszącym w pracy stresem i napięciem emocjonalnym. Jak objawia się wypalenie zawodowe, w jaki sposób przebiega oraz które czynniki potęgują ryzyko jego wystąpienia?

Wypalenie zawodowe objawy – jak rozpoznać syndrom?

Wypalenie zawodowe określane jest jako specyficzna odpowiedź organizmu na stres, którego doświadcza pracownik w wyniku wykonywania codziennych obowiązków. Syndrom ten jest zespołem objawów, pośród których najbardziej charakterystyczne jest wyczerpanie emocjonalne, utrata wiary we własne możliwości zawodowe, poczucie bezsensu i obojętność, negatywna samoocena, odczuwanie lęku o własną przyszłość finansową i stabilizację zawodową, poczucie winy (1). Ponadto, u większości osób, cechujących się wypaleniem zawodowym można zaobserwować (1, 2):

  • Uczucie zmęczenia i przygnębienia,
  • Niechęć i niejednokrotnie gniew,
  • Obojętność i brak odwagi,
  • Uczucie zawodu, odnoszące się do samego siebie,
  • Negatywizm wobec pracy i współpracowników,
  • Izolowanie się oraz wycofanie z kontaktów społecznych,
  • Objawy somatyczne – częste infekcje i choroby, bóle głowy, bezsenność, zaburzenia postrzegania,
  • Brak zaangażowania w wykonywane czynności,
  • Podejrzliwość, cynizm, poczucie bezsensu.

Rozwój omawianego syndromu został podzielony na charakterystyczne fazy, obrazujące jego przebieg. Etapy wypalenia zawodowego określają więc następujące kolejno symptomy, świadczące o postępującym zaburzeniu postrzegania rzeczywistości, będącym reakcją na stres w pracy (3, 4):

  1. Miesiąc miodowy, w którym odczuwana jest pełna satysfakcja z podejmowanej pracy, zadowolenie z wykonywanych obowiązków i osiąganych rezultatów, poczucie entuzjazmu i wysokiego poziomu energii.
  2. Przebudzenie – stopniowe dostrzeganie wad w wykonywanej pracy, świadomość nierealności idealistycznej wizji swoich obowiązków.
  3. Szorstkość – zaczynają pojawiać się problemy w kontaktach społecznych ze współpracownikami oraz zwiększony wysiłek podczas wykonywania codziennych zadań, osoba staje się drażliwa i pretensjonalna, jak również niepewna w relacjach międzyludzkich.
  4. Wypalenie pełnoobjawowe – całkowite wyczerpanie psychiczne i fizyczne, poczucie pustki i bezsensu, chęć ucieczki z pracy, stany depresyjne, brak odpowiedzialności oraz skłonność do zachowań ryzykownych.
  5. Odradzanie się – regeneracja po doświadczonym wypaleniu zawodowym.

Przyczyny wypalenia zawodowego

U podstaw kreowania zmian w sposobie postrzegania własnej pracy leży stres, związany z nadmiarem obowiązków oraz ich nieadekwatnością w stosunku do umiejętności i możliwości pracownika. Proces stopniowego wypalania zawodowego może również wynikać z monotonii i powtarzalności wykonywanych czynności. Dodatkowo brak poczucia współdecydowania i przynależności do środowiska firmowego, poczucie niedoceniania i brak satysfakcji oraz rozbieżność pomiędzy osobistymi wartościami, a zasadami prezentowanymi przez pracodawcę – również prowadzą do zjawiska, jakim jest wypalenie zawodowe (3).

Wśród przyczyn, wywołujących ten syndrom główną rolę odgrywa stres, wynikający z przymusu udowadniania swojej pracowniczej wartości – nadmierne zaangażowanie w obowiązki zawodowe sprzyja zaniedbywaniu własnych potrzeb, co z kolei staje się bezpośrednią przyczyną przemęczenia. Wyczerpanie emocjonalne, psychiczne i fizyczne stanowi kliniczny obraz wypalenia zawodowego (4).

Wobec podobnych mechanizmów, generujących powstawanie zaburzeń wśród pracowników, niezbędna staje się walka ze stresem w środowiskach firmowych. Z uwagi na fakt, że stres i wypalenie zawodowe są ze sobą silnie skorelowane, niedopuszczalne jest zaniedbywanie potrzeb pracowników oraz konieczne staje się wdrażanie działań profilaktycznych, mających na celu uniknięcie ryzyka rozwoju syndromu. Wypalenie zawodowe stanowi zagrożenie dla doświadczających go pracowników ? stany depresyjne, depersonalizacja oraz ogólny spadek nastroju mogą bowiem w skrajnych przypadkach prowadzić do zachowań autodestrukcyjnych.

Przypisy:

1.Kozłowska-znańska k. Wypalenie zawodowe- pojęcie, przyczyny, objawy. Zeszyty naukowe wyższej szkoły humanitas. Zarządzanie 2013;(1):105-113

2.Chirkowska-smolak t. Organizacyjne czynniki wypalenia zawodowego. Ruch prawniczy, ekonomiczny i socjologiczny 2009;(4):257-272

3.Kraczla m. Wypalenie zawodowe jako efekt długotrwałego stresu. Zeszyty naukowe wyższej szkoły humanitas. Zarządzanie 2013;(2):69-81

4.Erenkfeit k, dudzińska l, indyk a. Wpływ środowiska pracy na powstanie wypalenia zawodowego. Medycyna środowiskowa 2012; 15(3):121-128