Ostre zaburzenie stresowe (acute stress disorder ? ASD) może być odpowiedzią organizmu na stresor traumatyczny – sytuacje, w których istnieje ryzyko naruszenia integralności cielesnej, odniesienia obrażeń lub śmierci. By je rozpoznać, konieczne jest również spełnienie kryterium subiektywnego poczucia bezradności lub przerażenia w czasie działania stresora. Doświadczanie tak trudnych przeżyć prowadzi do urazu psychicznego. (1)

Objawy ostrej reakcji na stres

Uraz psychiczny może wywołać zespół objawów – tzw. ostre zaburzenie stresowe. Ten rodzaj zaburzeń posttraumatycznych nie rozwija się u wszystkich – według danych epidemiologicznych dotyczy 10 proc. osób, które przeżyły wypadek komunikacyjny lub naturalną katastrofę. Jednak udział w działaniach wojennych lub doświadczenie urazu o charakterze interpersonalnym (jak gwałt) daje objawy u znacznie większego odsetka populacji – dotyka nawet 50-60 proc. osób narażonych na taki stresor. (1)

Objawy związane z ostrą reakcją na stres ujawniają się bardzo szybko – już w ciągu pierwszej godziny po ekspozycji na silny stresor. Dochodzi do wzbudzenia ośrodkowego układu nerwowego z aktywacją układu wegetatywnego. Pacjent może m.in. mieć tachykardię, problemy z oddychaniem, odczuwać ból w klatce piersiowej; często występują mdłości, odrętwienie, omdlenie, uczucie odrealnienia i dezorientacji, lek przed utratą kontroli. Reakcją na doznany szok jest zawężenie pola świadomości, utrata kontaktu z otoczeniem, gniew, agresja słowna, nadaktywność lub drastyczne ograniczenie ruchów. Stan taki uniemożliwia prawidłowe opracowanie sytuacji traumatycznej pod kątem poznawczym i zintegrowanie jej ze schematem poznawczo-emocjonalno-motywacyjnym, który pozwala odpowiednio oceniać, interpretować i wartościować doznania. (1,2)

Ostra reakcja na stres z objawami dysocjacji często prowadzi do częściowej lub całkowitej niepamięci wydarzenia (bez rozpoznania urazu mózgu). (1)

Kiedy podejrzewa się ostre zaburzenie stresowe?

O ostrym zaburzeniu stresowym mówić można, jeśli dolegliwości psychiczne związane z urazem utrzymują się dłużej niż 2 dni, a pacjent jest nieustannie czujny (przygotowany na ?atak?), zmaga się z nawracającymi wspomnieniami – wciąż przeżywa sytuację traumatyczną, uporczywie unika okoliczności, które mogą ją przypominać oraz jest w stanie wzbudzenia, który objawia się drażliwością, lękiem. (1,3)

Objawy, jakie daje ostre zaburzenie stresowe, zwykle łagodnieją w ciągu paru tygodni. Jeśli jednak utrzymują się dłużej niż miesiąc, podejrzewa się zaburzenie stresowe pourazowe (post-traumatic stress disorder, PTSD). (1,3)

Mechanizmy obronne w reakcji na stres

Ryzyko rozwoju pourazowego zaburzenia stresowego zwiększają zaburzenia dysocjacyjne występujące w ramach ostrej reakcji na stres. Ale PTSD zależy także od czynników predysponujących, min. biologicznych (geny), cech osobowości, doświadczeń z wczesnego dzieciństwa, a także mechanizmów obronnych uaktywnionych w okresie okołourazowym, w szczególności mechanizmu dysocjacji i mechanizmu zaprzeczenia. (2)

Mechanizm dysocjacji może być korzystnym czynnikiem, jeśli występuje krótko po narażeniu na działanie stresora traumatycznego – dzięki niemu można ?odciąć się? od cierpienia, jednak w dłuższej perspektywie zaburzenie dysocjacyjne upośledza funkcjonowanie jednostki. (1,2)

Mechanizm zaprzeczenia polega na nieprzyjmowaniu do wiadomości faktów, by odsunąć od siebie dręczące wspomnienia i emocje. To rodzaj fałszowania rzeczywistości, który pomaga unikać uzmysłowienia sobie jej przykrych stron. (2)

Ostry stres pourazowy – pierwsza pomoc

Osobie w stanie ostrego stresu pourazowego, zwłaszcza krótko po traumatycznym doznaniu, należy przede wszystkim zapewnić bezpieczeństwo (o które sama prawdopodobnie nie zadba). Pomoc polega na zaspokojeniu jej podstawowych potrzeb, m.in. pomocy lekarskiej (jeśli jej stan tego wymaga), pożywienia, picia, warunków do snu i dachu nad głową. (1)

 

1. Popiel A. Trauma, stresor traumatyczny ? czym jest uraz psychiczny? http://psychiatria.mp.pl/choroby/74803,trauma-stresor-traumatyczny-czym-jest-uraz-psychiczny Data dostępu: 23.05.2017

2. Ściepuro A., Wilkowska A., Landowski J. Zaburzenie stresowe pourazowe jako następstwo szczególnej traumy podczas porodu. Post Psychiatr Neurol. 2005;14 (1/20):4-7

3. Miernik-Jaeschke M. (oprac). Zaburzenie stresowe pourazowe u dzieci i młodzieży ? rozpoznawanie i leczenie. Oficjalne stanowisko American Academy of Child and Adolescent Psychiatry. http://www.mp.pl/psychiatria/pacjent-szczegolny/dzieci-i-mlodziez/56542,zaburzenie-stresowe-pourazowe-u-dzieci-i-mlodziezy-rozpoznawanie-i-leczenie-oficjalne-stanowisko-american-academy-of-child-and-adolescent-psychiatry Data dostępu: 23.05.2017