Stres to obecnie powszechne zjawisko, typowe dla rozwoju naszej cywilizacji. Stresu nie da się uniknąć, ale trudniejsze jest nie samo jego wystąpienie, ale radzenie sobie z nim. Niektórych ludzi spotykają bardziej dramatyczne stresory, na przykład napaści, przemoc, ataki seksualne. Te bodźce mogą spowodować ostre reakcje organizmu na stres, a nawet pourazowe zaburzenia stresowe.

Reakcja organizmu na stres

Stres jest całościową reakcją organizmu (w dużej mierze emocjonalną) i rodzajem bodźca (stresora). Stres analizuje się w relacji między wydarzeniem z zewnątrz a odbiorem przez konkretną osobę (1). Sposoby reakcji na stres zależą od osobowości, przekonań, wartości, umiejętności i wpływu środowiska na osobę, którą spotyka stres. To właśnie sposób reakcji na stres jest bardziej istotny niż samo wystąpienie stresu.

Istnieją dwa rodzaje stresu (2):

  • pozytywny (eustres) – stres traktowany jest konstruktywnie jako czynnik, który dyscyplinuje i przybliża do osiągnięcia celu
  • negatywny (dystres) – stres destabilizuje i dezorganizuje życie

Wiele zależy nie tylko od rodzaju reakcji, ale również od rodzaju stresora – jeśli czynnikiem powodującym stres jest poważny bodziec, trudno traktować stres pozytywnie. Warto jednak przytoczyć wyniki badań socjologa Aarona Antonovsky`ego, badającego relacje między stresem a zdrowiem i podejściem do samego siebie. Badacz zajmował się m. in. dawnymi więźniami obozów koncentracyjnych, którzy wiedli długie i szczęśliwe życie. Odkrył, że sposoby radzenia sobie ze stresem i traumą zależą od określonej orientacji życiowej, czyli poczucia jedności życia i pewnych czynników. Chodzi o pewien porządek życia, fakt, że to, co się w nim dzieje, jest przewidywalne i wytłumaczalne. W myśl tej koncepcji, człowiek dysponuje siłami, które umożliwiają mu sprostanie negatywnym czynnikom (3).

Ostra reakcja na stres – objawy

Reakcja na stres przebiega w trzech płaszczyznach (1):

  • fizjologiczna – kołatanie serca, przyspieszony puls, rozszerzenie źrenic, napięcie mięśni rąk i nóg, sztywność karku, ucisk w gardle, gonitwa myśli
  • psychologiczna – podejrzliwość, wrogość, odczuwanie lęku, apatia, złość, osamotnienie, trudność w podejmowaniu decyzji, zachwianie myślenia o samym sobie (niskie poczucie własnej wartości)
  • behawioralna – nadpobudliwość, impulsywność, ciągły głód, zaburzenia snu, podatność na uzależnienia, wybuchy gniewu lub płaczu, podatność na wypadki, konfliktowość, obniżona wydajność, brak zadowolenia z pracy

Ostra reakcja na stres (ang. acute stress reaction) to przejściowe zaburzenia adaptacyjne, które występują po traumatycznym wydarzeniu. Oprócz wymienionych powyżej objawów, występuje oszołomienie, zmniejszenie świadomości i uwagi, trudności w docieraniu bodźców zewnętrznych oraz dezorientacja (4).

Zaburzenia  adaptacyjne

Stresory, które wywołały ostrą reakcję na stres, to (4):

  • bycie świadkiem czyjegoś morderstwa lub ciężkiej przemocy
  • przestępstwa seksualne
  • napaść i znęcanie fizyczne
  • nagła śmierć bliskiej osoby
  • katastrofy naturalne lub spowodowane działalnością człowieka
  • groźba użycia broni, strzelanina, napad z użyciem noża
  • wypadki i urazy zagrażające życiu,
  • udział w walce
  • rozpoznanie u dziecka ciężkiej, nieuleczalnej choroby,
  • nagła zmiana statusu społecznego

Ostra reakcja na stres utrzymuje się od kilku minut po zdarzeniu do 4 tygodni. Jeśli po tym okresie nie zostanie udzielona pomoc, objawy przeradzają się w zespół stresu pourazowego, zwany też pourazowym zaburzeniem stresowym (PTSD).

Pourazowe zaburzenia stresowe

Intensywny strach, przerażenie i bezsilność może odcisnąć swoje piętno na organizmie i doprowadzić do wystąpienia zespołu stresu pourazowego. Różnice między pourazowymi zaburzeniami stresowymi a ostrą reakcją na stres:

  • powracające koszmarne wspomnienia i sny o wydarzeniu
  • nagłe uczucie, jakby wydarzenie wciąż miało miejsce (iluzje, halucynacje, flashbacki)
  • silne napięcie i cierpienie wywołane na każde wspomnienie o wydarzeniu
  • unikanie kontaktu z otoczeniem
  • nadmierna pobudliwość
  • kłopoty ze snem
  • problemy z koncentracją (5)

Na pourazowe zaburzenia stresowe częściej narażone są kobiety, a objawy nasilają się, jeśli nastąpiło zagrożenie życia (5). Pacjent powinien być objęty leczeniem terapeutycznym oraz farmakologicznym.

Przypisy:

  1. Kluczyńska S. O stresie i sposobach radzenia sobie z nim. http://www.psychologia.edu.pl/czytelnia/59-niebieska-linia/833-o-stresie-i-sposobach-radzenia-sobie-z-nim.html Data dostępu: 1.03.2017
  1. Aouil B. Strategie i style radzenia sobie ze stresem w sytuacji kryzysowej. http://www.psychologia.net.pl/artykul.php?level=119 Data dostępu: 1.03.2017
  2. Włodawiec B. Opracowanie hasła: „poczucie koherencji„. http://www.psychologia.net.pl/slownik.php?level=5, Data dostępu: 1.03.2017
  3. Ziaja K. Ostra reakcja na stres. http://neuropsychologia.org/ostra-reakcja-na-stres Data dostępu: 1.03.2017
  4. Kluczyńska S. Zaburzenia lękowe – diagnoza i formy pomocy. http://www.niebieskalinia.pl/pismo/wydania/dostepne-artykuly/4633-zaburzenia-lekowe-diagnoza-i-formy-pomocy Data dostępu: 1.03.2017