Stres, zwłaszcza przewlekły lub związany ze stresorem traumatycznym (czyli bardzo trudnym doświadczeniem życiowym), może przyczyniać się do depresji. Najważniejsze, by pacjent rozumiał, że to choroba, z którą można i trzeba walczyć. Tymczasem w naszym kraju nie dla wszystkich jest to oczywiste. Leczenie zaburzeń psychicznych, konsultacje psychiatryczne czy leki psychotropowe wciąż wiążą się ze skrępowaniem, czasem nawet stygmatyzacją. Tak nie powinno być. (1,2,3)

Stres jako przyczyna depresji

Istnieje szereg klinicznych definicji stresu – zwykle dzieli się je na trzy podstawowe kategorie. O stresie można mówić jak o stymulancie, bodźcu, który – choć zewnętrzny – bezpośrednio oddziałuje na nasz organizm: przeszkadza, jest nieprzyjemny, nie pozwala skupić się na normalnej aktywności. Bodziec przybiera różne postacie: postać biologiczną (np. choroba), psychologiczną (kłótnia z mężem), społeczną (zwolnienie z pracy) i fizyczną. Forma fizyczna to np. hałas, który uniemożliwia wykonywanie pracy intelektualnej, dekoncentruje. Druga grupa definicji opisuje stres jako reakcję organizmu na bodziec ze środowiska zewnętrznego – reakcję ciała i umysłu. (1)

Trzecia kategoria przedstawia stres jako dynamiczną relację między stresorem a organizmem; skupia się na próbach podejmowanych przez jednostkę, by zaadoptować się do danej sytuacji. Rodzaj reakcji zależy od indywidualnych zasobów, jakimi dysponuje człowiek, jego możliwości przystosowawczych. Pokazuje, jak radzi sobie (lub nie radzi) z danym doświadczeniem, co robi, by móc wrócić do homeostazy, która została zaburzona. Sęk w tym, że silny stresor traumatyczny lub przewlekły stres czasem wyczerpują te zasoby – wówczas odpowiedzią organizmu na dane wydarzenie mogą być (między innymi) objawy depresyjne. (1)

W przypadku osób z pierwszymi objawami depresji duże znaczenie ma umiejętność szukania pomocy. Warto edukować pacjentów, że jeśli łagodne lub umiarkowane dolegliwości utrzymują się przez 2-4 tygodnie, powinni zgłosić się na konsultację psychiatryczną. Symptomy, które trwają krócej (2-3 dni), ale nawracają, również muszą skłaniać do takiej decyzji (silne objawy depresji wymagają bezzwłocznej konsultacji specjalistycznej). Co powinno budzić niepokój lub przynajmniej zwracać uwagę? Wspomniane stresory traumatyczne, choroby przewlekłe, choroby neurologiczne, uzależnienia, także chroniczna bezsenność, dolegliwości bólowe, które utrzymują się w czasie, a u młodych matek – okres poporodowy. (4)

Jak walczyć z depresją?

Leczenie depresji dąży do wyeliminowania objawów i remisji choroby; obejmuje też profilaktykę jej nawrotów. W proces terapeutyczny zawsze należy włączać pacjenta – od jego zaangażowania w dużym stopniu zależy powodzenie kuracji. Chory powinien współdecydować o wyborze metody leczenia i wiedzieć, że to proces długotrwały. Uważa się, że największe szanse daje skojarzone leczenie depresji, które uwzględnia leczenie farmakologiczne, psychoterapię i psychoedukację. Farmakoterapia pozwala uzyskać satysfakcjonującą poprawę stanu aż u 70 proc. chorych. Najczęściej podaje się leki przeciwdepresyjne, stosunkowo rzadko istnieje konieczność włączenia leków z innej grupy. Pierwsze pozytywne efekty pacjent odczuwa po 2-4 tygodniach leczenia. (4)

psychoterapii depresji z reguły wykorzystuje się podejście poznawczo-behawioralne – dobrze zbadane i skuteczne, skoncentrowane na rozwiązywaniu bieżących trudności (ale nie tylko). Psychoedukacja powinna towarzyszyć całemu procesowi terapeutycznemu – pacjent musi nie tylko wiedzieć, czym jest ta choroba, ale również rozumieć diagnozę, znać metody leczenia i wszystkie ich możliwe skutki. Musi podejmować swoje decyzje świadomie. (4)

W niektórych rodzajach depresji pomocna okazuje się fototerapia; czasem do leczenia włącza się (całkowicie bezpieczne) elektrowstrząsy. W każdym przypadku znaczenie ma prawidłowa dieta i aktywność fizyczna. (4)

Jak chronić się przed depresją?

Naukowcy od dawna próbują poznać czynniki, które mogłyby zabezpieczać przed rozwojem depresji i innych zaburzeń psychicznych. Niestety, efekty tych poszukiwań wciąż nie są zadowalające. Wiadomo jednak, że szeroko pojęta higiena psychiczna może chronić przed chorobą. Warto więc unikać używek i substancji psychoaktywnych, uczyć się panować nad stresem, korzystać z badań profilaktycznych – dbać o siebie jak o całość psychosomatyczną. (2)

 

  1. Mączka G. Rozbroić stres. Rozm. przepr. Sajboth-Data K.http://psychiatria.mp.pl/wywiady/160825,rozbroic-stresData dostępu: 18.05.2017
  2. Siwek M. Luka w psychiatrii. Rozm. przepr. Kołton R.http://psychiatria.mp.pl/wywiady/162264,luka-w-psychiatriiData dostępu: 18.05.2017
  3. Popiel A. Trauma, stresor traumatyczny ? czym jest uraz psychiczny?http://psychiatria.mp.pl/choroby/74803,trauma-stresor-traumatyczny-czym-jest-uraz-psychicznyData dostępu: 18.05.2017
  4. Borowiecka-Kluza J. Depresja.http://psychiatria.mp.pl/choroby/69882,depresjaData dostępu: 18.05.2017