Zdrowie psychiczne stanowi czynnik oddziałujący na jakość codziennego funkcjonowania, determinując sposób postrzegania rzeczywistości oraz wpływając na strategie radzenia sobie w sytuacjach trudnych. Jednym z zaburzeń o podłożu psychicznym są nerwice – charakteryzując się rozmaitą specyfiką przebiegu, nierozerwalnie wiążą się z towarzyszącym pacjentowi lękiem. Na bazie podobnych dysfunkcji pojawiających się w psychice, dana osoba reaguje irracjonalnie, wykazując zachowania niezrozumiałe, skutecznie utrudniające wykonywanie powszednich obowiązków i negatywnie wpływające na kontakty społeczne. Z czego wynikają zaburzenia nerwicowe i lękowe oraz jak sobie z nimi radzić?

Objawy i przyczyny nerwicy – etiologia i przebieg rozwoju zmian w ludzkiej psychice

Na wstępie należy podkreślić silną korelację pomiędzy nerwicą a lękiem – okazuje się bowiem, że lęk jest podstawowym objawem zaburzeń nerwicowych, determinując jednocześnie ich przebieg. Istnieją różne rodzaje lęku, który towarzyszy pacjentom z nerwicą (1):

  • Fobie – skupiające się wokół bodźców subiektywnie postrzeganych jako zagrażające, w wyniku czego pacjenci unikają określonych sytuacji, które z obiektywnego punktu widzenia nie powinny budzić obawy,
  • Ataki paniki – tak zwany lęk napadowy, którego nie sposób przewidzieć, gdyż występuje nagle i bez związku z konkretnym bodźcem,
  • Lęk uogólniony – długotrwałe poczucie zagrożenia i obaw, utrzymujące się co najmniej sześć miesięcy i nie wiązane z konkretną sytuacją,
  • Nerwica natręctw, czyli zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, polegające na powtarzalności określonych czynności lub nawracających, natrętnych myśli.

Można uznać, że osoby cechujące się zaburzeniami lękowymi żyją w bezustannym stresie, który jednocześnie może nasilać objawy dolegliwości. Zamartwianie się odnosi się do rozmaitych wydarzeń, które nie zawsze mają odzwierciedlenie w rzeczywistości. Oprócz niesłabnącego lęku i obaw, pacjentom towarzyszą symptomy somatyczne ze strony układu oddechowego, pokarmowego oraz sercowo-naczyniowego – nasilone napięcie ruchowe, bóle głowy oraz ogólne poczucie zmęczenia, kołatanie i przyspieszenie czynności serca oraz trudności w oddychaniu, bóle w klatce piersiowej, nudności i uczucie dławienia. Dodatkowo może pojawić się depersonalizacja lub derealizacja, związane z zaburzonym postrzeganiem siebie i otaczającego świata (2, 4).

Przyczyny zaburzeń lękowych nie są jednoznacznie sprecyzowane, można jednak uznać że ich nasilenie potęgują sytuacje stresowe oraz nadużywanie alkoholu i substancji psychoaktywnych. Zaburzenia lękowe mogą również współwystępować z innymi jednostkami chorobowymi o podłożu psychicznym (3).

Zaburzenia lękowe przyczyny – długotrwały stres może nasilać nerwicę

Pomimo, że przyczyna nerwicy nie jest skonkretyzowana, warto podkreślić że ekspozycja na sytuacje stresowe może potęgować jej powstawanie oraz nasilać przebieg. Kumulacja sytuacji trudnych i problematycznych, które generują stres może wpływać na wystąpienie zaburzeń lękowych. Należy również zaznaczyć, że uogólnione zaburzenia lękowe niejednokrotnie wiążą się z nerwicą natręctw, w której pojawiają się natrętne myśli, wywołujące powstawanie lęku (5, 6).

W terapii zaburzeń lękowych stosuje się zarówno psychoterapię, jak i środki farmakologiczne. Wysoką i natychmiastową skuteczność wykazują leki z grupy benzodiazepin, jednak należy wdrażać je ostrożnie oraz w formie doraźnej – długotrwałe ich stosowanie może wywołać syndrom uzależnienia, który jest wysoce niepożądanym skutkiem ubocznym stosowania tych leków (5, 6).

Z uwagi na silne i wieloaspektowe oddziaływanie zaburzeń lękowych na codzienne życie pacjentów, stosowne wydaje się objęcie ich szczególną opieką terapeutyczną – okazjonalne stosowanie środków farmakologicznych powinno być uzupełniane skuteczną psychoterapią, w przebiegu której pacjent stopniowo nabywa umiejętności radzenia sobie z lękiem oraz konstruktywnego rozwiązywania problemów. Świadomość kompetencji samodzielnego niwelowania narastającego poczucia zagrożenia z pewnością wpływa na pacjentów pozytywnie, umożliwiając im powrót do normalnego funkcjonowania.

Przypisy:

1. Rzewuska m. Leczenie zaburzeń nerwicowych. Farmakoterapia w psychiatrii i neurologii  1999;(1):47-75

2. Kasperowicz-dąbrowiecka a. Diagnozowanie zaburzeń lękowych uogólnionych i napadów lękowych. Psychiatra w praktyce ogólnolekarskiej 2002;2(3):171-175

3. Stasiuk j, burkiewicz a, kozłowski d. Et. Al zaburzenie lękowe uogólnione ? rozpoznawanie, objawy oraz leczenie farmakologiczne. Geriatria 2014;(8):264-267

4. Rybakowski j. Możliwości leczenia zaburzeń depresyjnych i lękowych przez lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej. Psychiatra w praktyce ogólnolekarskiej2001;1(1):11-18

5. Szafrańscy a,t.  Abc rozpoznawania i lecenia zaburzeń lękowych w praktyce lekarza rodzinnego. Psychiatria dla lekarza rodzinnego 2014;(7):10-15

6. Zeller b. Różne oblicza zaburzeń lękowych ? podstawy psychoterapii. Magazyn w cztery oczy  2010;(1):21-25