Kobiety będące w ciąży zobligowane są do wyjątkowej dbałości o swoje zdrowie, ujmowane w wielu aspektach – zarówno pod względem fizycznym, jak i psychicznym oraz emocjonalnym – samopoczucie przyszłej mamy znacząco oddziałuje na prawidłowy rozwój płodu. W związku z tym warto zastanowić się nad zjawiskiem stresu, pojawiającego się u kobiet w ciąży oraz jego wpływem na zdrowie oczekującego na narodziny dziecka. Jakie skutki stresu w ciąży można zauważyć u noworodka? Czy można zrównoważyć odczuwane emocje, w celu zminimalizowania ryzyka generowanych stresem zaburzeń rozwojowych płodu?

Stres w ciąży a zdrowie dziecka – niebezpieczne implikacje

Powszechnie wiadomo, że zdrowie psychiczne kobiety ciężarnej, jak również emocje, jakim jest poddawana, mają istotne znaczenie dla rozwoju płodu, determinując jego zdrowie i prawidłowy stan  somatyczny. Silne negatywne przeżycia oddziałują także na zdrowie przyszłej mamy – warto podkreślić, że stres w ciąży może skutkować przedwczesnym porodem, poronieniem oraz nasileniem dyskomfortu i dolegliwości typowych dla okresu ciąży, może również generować wady i zaburzenia rozwojowe u dziecka (2). Noworodki, których matki wystawione były w ciąży na ekspozycję czynników determinujących odczuwanie stresu, rodzą się często przed wyznaczonym terminem porodu oraz cechują się niższą masą urodzeniową (3). W rozwoju płodu, który doświadcza stresu w trakcie trwania ciąży mogą pojawić się również dysfunkcje układu oddechowego i problemy kardiologiczne (4).

Dodatkowo istnieją zaskakujące podejrzenia, że silny stres w ciąży generuje problemy z otyłością i nadwagą w późniejszym życiu dziecka. Wpływ stresu na rozwój płodu wynika z podwyższenia stężenia hormonu, który przenika przez łożysko do rozwijającego się organizmu, generując długotrwałe skutki w kształtowaniu nawyków żywieniowych. Z uwagi na jednoczesne oddziaływanie na rozwijający się ośrodkowy układ nerwowy nienarodzonego dziecka, powstają zależności determinujące kaloryczność i ilość posiłków, spożywanych w późniejszym życiu. Podobny stosunek stresu do późniejszego wskaźnika masy ciała dziecka wydaje się kontrowersyjny, jednak został potwierdzony w przebiegu badań naukowych, dzięki czemu okazuje się sprawdzoną i wiarygodną korelacją (4).

Można wobec tego uznać, że generowane przez stres w ciąży skutki rozwojowe u dziecka są znaczące, determinują konieczność podjęcia działań ograniczających ekspozycję przyszłych mam na czynniki stresowe oraz wdrażania skutecznych strategii radzenia sobie ze stresem w ciąży. Podobna profilaktyka oraz podnoszenie świadomości kobiet ciężarnych może zapobiec wielu dziecięcym schorzeniom, które są wynikiem wysokiej podatności na stres matek w okresie ciąży.

Stres a ciąża – jak radzić sobie z emocjami?

Z uwagi na silny wpływ stresu na ciążę, niezbędne wydaje się wypracowanie strategii, niwelujących poziom napięcia emocjonalnego. Okazuje się, że przyszłe matki stosują szereg technik, zmierzających do podniesienia poziomu przystosowawczego do zaistniałej sytuacji, generującej stres. Wobec tego można zaobserwować w ich zachowaniu dążenie do rozwiązania stresujących problemów, realizowane poprzez planowanie, poszukiwanie wsparcia merytorycznego i instrumentalnego oraz przewartościowanie odczuwanych emocji. Aktywne radzenie sobie ze stresem jest więc typowe dla kobiet w ciąży, co być może ma związek z potencjalnym zagrożeniem, jakie wywołuje odczuwanie przewlekłego stresu dla płodu ? matki intuicyjnie dążąc do zmniejszenia ryzyka pojawienia się zaburzeń u dzieci, podejmują próby zminimalizowania poziomu odczuwanego napięcia (1).

Wobec problematyki stresu w ciąży warto pamiętać, że jego wpływ na rozwój płodu może okazać się znacząco pejoratywny ? dlatego unikanie ekspozycji na czynniki wywołujące silne przeżycia emocjonalne o negatywnym charakterze okazuje się konieczne wobec przyszłych matek. Wydaje się bowiem, że bezzasadne jest narażanie zdrowia i niejednokrotnie również życia nienarodzonego dziecka, którego stan rozwojowy uzależniony jest w dużej mierze od samopoczucia, diety i prowadzonego przez matkę trybu życia.

Przypisy:

1. Żuralska R, Postrożny D, Sein Anand J. Kobiety w ciąży, a strategie radzenia sobie ze stresem i style przywiązaniowe. Przegląd Lekarski  2013;70(8):561-564

2. Guszkowska M. Lęk przed porodem i determinujące go czynniki ? przegląd literatury. Perinatologia, Neonatologia i Ginekologia 2012;5(3):154-161

3. Biernacka J, Hanke W. Wpływ stresu psychospołecznego w pracy zawodowej i pozazawodowej na przebieg i wynik ciąży. Medycyna Pracy 2006;57(3):281-290

4. Szydełko J, Szydełko M, Piątek D. et.al Wpływ chronicznego stresu u kobiet w ciąży na kształtowanie się zachowań żywieniowych u ich potomstwa w życiu postnatalnym. Medical Review 2016; 14(1):83?92